Ramotdamot

 

 

Didi ika, magrəζəg kita, dawa sari, dawa ono

Linigan an talinga ta, dawa poropawno

 

Para rənggən an mga tonog sa banwaan ta

Sa ragisnis nin mga daon sa taas  nya mangga

 

Sa ardin kon sari tagaktak nin oran, malakaəζəy

Sa sagawsaw nin tobig alin sa atəp nin baζəy

 

An mga tanəm di na mo’na balobowan tolos

Kaya da’ na man gad an sagiwsiw nin hose

 

Adto naman sa ləəg an parikpatik nin mga pinggan

Pati an maribok na riətriət kan pwertahan

 

Sagkəd ana karongkatong nya mga bintana

Pati an pagkirikita nin piprito nya Ina’

 

Iiba pa an ragoprop sa pag-inon nya Ama’

Ag sagalsal sa sintonadong gitara nin səbang

 

Adto pa sa sala an ngorawngoraw nin ongaw nira

Sa ləwas nagi olikogik an mga orig kaina

 

Nagribok pa sa rəgəngsəng nya maingos na botsokan

Mala ta, dâ aan pag an tawo na ana mag-iristoryahan

 

 

Notes: Kadaklan sa mga salita namən ay alin sa tonog.

 

 

Saəd

 

Amay pa sana

Ni da’ pa mga tawong mata

 

kadakəl ng nakaistambay

adto sa agko sa’ran

nagilatag na nin papag

nagilinig na manga’d

 

adto sa gilid kan tinampo

kun sari magibakalon an mga tawo

 

Malaribok, nakakapunaw

Nakakainang sana sa aζəg

 

nakakaribəng ta’ maisləw

pati yo mga agin nakakaləəg

 

yo mga antak, bəgas, barato sana

əyaw pa nadtong əsad, mauyay pa

 

yo tapayas ag natək, agko pa daa

marərəngəg sa pagsaəd ta

 

di paglingawan yo batag ag lukban

maglikay ta kaipowan yo inog di obal

 

kaya mari na, tara na

adto sa saran

 

nagpoonpoon ng magpili

ta baka maədan

Sasab’iәn Boi’nәn

An sasab’әn Boi’nәn an әsad sa mga namәmәyaan ko bilang Buhinon. Ə3әy na akong di makabasa nin mga literatura alin sa banwaan ko. Sa ngowan pipoo’nan ko na an pag-adal nin Boi’nәn, dawa sab’iәn pang sarala’ an mga pigsarabi ko o pigsororat ko didi sa page na adi. An mәya ko lang, sana, agko makabasa nadi ag itama an sala kong konsepto sa lenggwahe ko.

Sa ngowan, adi an isi kong pagsorat.

Kaiba sa pigkoko’nan ko kan mga sasab’iәn nin Boinәn ay an bokobolaryong pigsorat ni Yukihiro Yamada (c. 1972), na alin man sa buhiclaveria.tripod website (әsad sa mga agbay na free webpages na nagitaong detalye sa lengwahe kan Buhi).

A BUHI BICOL VOCABULARY
by Yukihiro Yamada

Copied from the Buletin of the Faculty of Education, Kochi University, Japan – No. 24 Series I, 1972

An kagayonan nin bokobolaryo nin Buhi, ay an pag-iksplikar nin mga ‘phonetics’ na pigamit sa Boi’nәn.

Phonetic : Symbol : Explanation
?     glottal stop used in the middle or end of a word, such as in the word ‘adi?’ (king) vs. ‘adi’ (this);

ә     the pepet vowel

ŋ

Didi sa parte kan phonetics, agko ako mәyang iklaro. Sa kaә3yan kong paggamit nin Boinәn bilang sa’kәng linggua franca, normal na an pagsorat kan mga sasabi’әn na’mәn na paburoba’go. Kada’klan, agko sadiring bersyon ag pataratara kan pagsorat. Adi an sa’kәn:

  • An glottal stop (?) na piggamit, ay binalyowan ko nin bagading simbolo (‘) na kuwit, ta kadipisil sa pagbasa an pagkita nin tandang pananong sa bitnga nin sasab’iәn, ta pirmi na ning piggamit sa oriyan kan pangugusap.
    • Sa?ri ika nakaistar?
    • Sa’ri ika nakaistar? (*where do you live?)
  • An pepet vowel, o an schwa (ә). Di ko isi ana capital nadi kaya ading simbolo na ni (Ə) an pigparagamit ko.
    • Rәmrәm (*remember)
    • Əsad (*one)
  • An (ŋ) o ‘eng’ ay pareyas man sana sa pagsabi ng ‘ng’, kaya di ko na lang pigbalyowan ta pareyas man sana.

Dagdag alin sa libro ni Mrs. Saez (ag sadiri ko man interpretasyon)

  • An (x) na piggamit sa bokobolaryo ni Yamada, ay amo na adi yo (3) na piggamit nin mga Boi’nәn pag nagitext (kaya kami napapagsab’yan na ‘jejemon’ dawa di’ man). Sinorat gayәd ni Yamada an (x) para sab’iәn na әdang letra sa alpabeto na nagitogma didi. Alin sa sorat ni Mrs. Saez, an pinaka-arani na itsora nya letra na adi ay an (ζ). Baga iya (3) pero tolong kurba ana piggamit. An katinig na adi ay baga nang sa’mәn lang piggamit. An pagsawәd nadi ay pareyas sa pagsabi nin ‘ngә’. Kaipowan mong irәkәt ana dolo kan dila sa taas nin ngoso para mailowas ana baga nang ‘guttural sound’ sa liәg.
    • Baxәy (Yamada) – Baζәy (Saez) – Ba3әy (*house)
    • Axa (Yamada) – Aζa (Saez) – A3a (*pungent/chili)
    • Dakәxә (Yamada) – Dakәζә (Saez) – Dakә3ә (*big)
  • Ədang letrang ‘u’ sa tataramon namәn. Pigbalyowan na  adi nin ‘o’. Marәrә3g aan sa phonetics na’mәn sa pagisa’wәd.  Sab’iәn mo nin makәsәg, ag iba pagrәnggәn ana tolo.
    • Sulat (Tagalog) – Surat (Bikol) – Sorat (Boi’nәn)
      • Sa ngowan piggamit ana ‘u’ lalo na pag alin sa banyaga.
  • Ədang letrang ‘h’ sa tataramon namәn. Pareyas sa ‘u’.
    • Dahon (Tagalog) – Daon (Boi’nәn)
      • Sa ngowan agko na man ‘h’ na piggamit lalo na pag agko na halo na ibang sasab’iәn.

Sa baba ay әsad sa mga example na pigtao ni Yamada (Ingles ag Boi’nәn), ag an pagsorat na alin ki Saez.

English Yamada Saez
I waited for you for a long time. әxәy na kitá pinag?әxát. әζәy na kitang pinag’әζat.
He says his back is itchy magaәtәx konó aná tawtód niyá magaәtәζ konó aná tawtód niyá.